About Ron Schutte

This author has not yet filled in any details.
So far Ron Schutte has created 298 blog entries.

Urban Landscapes Romania consortium tekent voor Roemenië

Het nieuw consortium voor bedrijven legt zich toe op de omvorming van stedelijk Roemenië tot een weelderige groene oase (Green Cities) en bestaat uit de bedrijven Ebben Boomkwekerijen, Molter BV, JUB Holland, Seuren Roses, Nophadrain, Vic Landscapes, Van Den Berk Boomkwekerijen. Het project zal gecoördineerd worden door  Agriprogress(Pieter Helfferich) is lid van de DRN Task Force Agri en wordt daarbij onder andere ondersteund door Agricover Credit IFN (Robert Rekkers) die eveneens met de DRN Task Force Agri verbonden is. Zij hebben op 15 april 2019 getekend voor samenwerking binnen een driejarig PIB verband(Partners International Business-Programma Netherlands Enterprise Agency) en onder de vlag van de belangenorganisatie Royal Anthos. “Stedenbouw in Roemenië Het beheer van stedelijke groene ruimten vereist producten en expertise die onze consortiumleden kunnen bieden”, zegt Leon Smet, secretaris van Anthos. Smet zegt dat de Roemeense markt langetermijnmogelijkheden biedt voor Nederlandse exporteurs van boomkwekerijproducten en bloembollen. “Het PIB-programma in Roemenië benadrukt ook de unieke verkoopargumenten die onze sector aantrekkelijker maken dan de concurrenten uit Italië, Polen en Hongarije”, zegt Remy Molter, secretaris van het consortium.
Leden van het consortium zijn: Nursery Ebben, Molter BV, JUB Holland, Gebr. Seuren BV, Nophadrain, VicLandscapes, Van Den Berk Nurseries and Royal Anthos.
Het consortium plant momenteel zijn activiteiten met een eerste gezamenlijke presentatie in Roemenië die dit voorjaar waarschijnlijk zal plaatsvinden. Naast deelname aan verschillende beurzen en symposia in Roemenië, zullen ook matchmaking-activiteiten worden georganiseerd. Er komt ook een inkomende missie naar Nederland.
Onderstaand een impressie van het bestaande Tineretului Park in het Zuidelijk deel van Boekarest.


In samenwerking met lokale partijen en de inzet van de economische – en landbouwafdeling van de Nederlandse ambassade wordt concreet vorm gegeven aan het positioneren van de Nederlandse technologie, plantmateriaal en kennis in Roemenië. Onder de noemer Urban Landscapes Romania / Green City gaan de 7 Nederlandse bedrijven met het marktpotentieel van Roemenië aan de slag door de inzet van een palet van activiteiten gericht op publieke en private partijen, aldus Pieter Helfferich die ook verantwoordelijk was voor de geslaagde Roemeense projecten Holland Dairy House en Holland Horticulture House.

Voor nadere informatie: www.agriprogress.com
De officiële lancering van het initiatief is gepland op 16 mei 2019, tijdens de 16e editie van de Boekarest Horticulture Days georganiseerd door de Universiteit voor Landbouwwetenschappen en Diergeneeskunde van Boekarest, ook in het kader van de Groene Week van de EU 2019.

Speciale aandacht voor Europese verkiezingen

Meer dan ooit zijn de komende Europese verkiezingen van groot belang en daarom besteden wij daar extra aandacht aan in deze nieuwsbrief.

Politici staan in de campagnestand en daarom mogen wij hun uitspraken met een korrel zout nemen en beperken wij ons tot de nuchtere verifieerbare feiten. Wij laten het trekken van conclusies aan uw gezonde verstand over, maar wij raden u wel aan in ieder geval uw stem uit te brengen.

Analyse Imago Nederlandse diplomaten-Clingendael rapport

Met onderstaande aanhef publiceerde de Volkskrant op 19 april jl. haar analyse over de Nederlandse diplomatie, waaruit misschien de les mag worden getrokken dat het minder belangrijk is wat wij van anderen vinden, maar wat anderen van ons vinden  Dus mag achter genoemde effectiviteit ook een vraagteken worden geplaatst

Nederlandse diplomaten zijn effectief, maar afgemeten, inflexibel en weinig solidair met EU-collega’s”

Nederland scoort in Brussel slecht als het gaat om flexibiliteit in de onderhandelingspositie en het tonen van empathie met andere lidstaten, blijkt uit een rapport van de Clingendael-denktank: te vaak te strak in de leer. Dat levert soms dure nederlagen op, zoals met de pulsvisserij.

Een Nederlandse pulsvisser op open zee. Het Europese parlement stemde uiteindelijk tegen deze manier van visvangst.

Weinig empathisch, wel effectief. Als je dit van je schoonmoeder hoort, moet je dan blij zijn of juist niet? Met dezelfde vraag zitten sinds gisteren wellicht Nederlandse diplomaten en politici na lezing van het Clingendael-rapport dat woensdag onder die titel werd gepubliceerd. Het hart van het ‘verkennend onderzoek’ dat de denktank deed naar Nederlandse belangenbehartiging in de EU – door zowel politici als diplomaten – bestaat uit een enquête onder 62 respondenten uit het Brusselse circuit. Representatief is het dus niet, erkennen de auteurs, maar het heeft volgens hen wel tot ‘strategische inzichten’ geleid.

Zo zien Nederlanders zichzelf graag als bruggenbouwers, maar dat is niet de perceptie van anderen. Wie niet sterk is moet slim zijn, maar de Nederlandse inzet wordt ervaren als ‘afgemeten’, inflexibel en ‘staat niet bekend om zijn innovatieve ideeën’. Nederland wordt weliswaar ‘heel positief gezien, goed voorbereid en zeer geloofwaardig’. Maar ons land scoort in Brussel slecht als het gaat om flexibiliteit in de onderhandelingspositie en het tonen van empathie en solidariteit met andere lidstaten.

‘Rutte-effect’

Sommige ervaren waarnemers, zoals oud-minister van Ontwikkelingssamenwerking en PvdA-Kamerlid Lilianne Ploumen, zien vooral een probleem met de politieke vertegenwoordiging – afgezien van het inmiddels door niemand ontkende ‘Rutte-effect’. Verwijzend naar recente ‘nederlagen’ als met de pulsvissers en de export van uitkeringen zegt ze: ‘Niemand gunt ons wat en we zijn zelf niet effectief genoeg. Minister van Buitenlandse Zaken Stef Blok is onzichtbaar in Europa en (minister van Financiën) Hoekstra ligt op ramkoers. Daar bereik je in Europa niks mee.’

De belangrijkste les die de onderzoekers trekken is dat Nederland ‘meer blijk zou kunnen geven van solidariteit met lidstaten die niet in eenzelfde sociaaleconomische positie verkeren’. Armere lidstaten, dus. ‘Door zijn inflexibele houding en het louter hameren op naleving van de regels kan Nederland andere lidstaten tegen zich in het harnas jagen.’

Of dat erg is hangt af van je doelstelling, reageert Ton Nijhuis, directeur van het Duitsland Instituut in Amsterdam. ‘Als je doel is het blokkeren van plannen die je niet ziet zitten, zoals bij de hervorming van de eurozone, dan moet je niet empathisch zijn. Maar als je zelf plannen wilt verwezenlijken in Europa, zoals het onderstrepen dat Europa behalve een interne markt ook een waardengemeenschap is, wat we te weinig doen, dan kan empathie wel bijdragen.’

De Leidse historicus Henk te Velde noemt het rapport ‘verdacht in lijn met wat we al jaren horen’ en vraagt zich af of dat effect niet doelbewust wordt nagestreefd sinds het ‘Nee’ tegen de EU-grondwet in 2005. ‘Nederland is zich eurosceptischer gaan gedragen. Wellicht zijn politici zich in EU-kader doelbewust blijven richten op wat het thuisfront wil horen. Dan zeggen ze misschien dingen die vooral hier goed vallen, omdat je vooral niet de indruk wilt wekken dat je bij het Brusselse establishment hoort.’

Wereldvreemdheid

En hoe zit dat met het vaak als ‘rigide en niet flexibel’ gepercipieerde Nederlandse standpunt? De onderzoekers denken dat een ‘minder strikt afgebakend mandaat’ voor onze diplomaten de Nederlandse onderhandelingspositie ten goede zou kunnen komen.

Het parlement kan meer geïnformeerd worden via zogeheten ‘technische briefings’, die vaak besloten zijn. Maar volgens Ploumen getuigt dit van wereldvreemdheid. ‘Het is juist de kunst om creatief te zijn en je positie in Brussel op te bouwen binnen de democratisch vastgestelde kaders.’

De aardigste conclusie die je uit dit onderzoek kunt trekken, laat het rapport onbesproken: het Nederlandse imago in Brussel is eigenlijk een accurate spiegel van het politieke klimaat in Nederland – een hard en defensief EU-pragmatisme zonder bezieling voor Europa of veel oog voor de perspectieven van anderen op het continent.

Zolang Mark Rutte premier is en zolang Nederland zich beperkt tot de rol van ‘bouwer van blokkerende minderheden’, hoeft het niet te lijden onder het beeld van gebrek aan solidariteit en empathie. Maar als Den Haag na de Brexit op een breder terrein invloed wil uitoefenen, zal er toch iets moeten veranderen, valt op te maken uit het rapport van Instituut Clingendael. Leer bijvoorbeeld je nationale belang te verkopen als Europees belang, zoals de Fransen en Duitsers zo goed kunnen.

Nederland beschikt, zegt Ben Knapen, oud-staatssecretaris van Buitenlandse Zaken en nu senator, over een ‘heel goed, ter zake kundig ambtelijk apparaat.’ Daar ligt het niet aan. Het ‘gebrek aan empathie’ dat Nederland uitstraalt, is volgens hem ook hoe ministers door de Tweede Kamer op pad worden gestuurd. ‘De defensieve agenda komt voort uit de verdeeldheid in eigen land over Europa. We laten het kwart van de bevolking dat niets met Europa wil de agenda bepalen. Misschien moeten we toch iets dapperder zijn.’
Bronnen: de Volkskrant – Arnout Brouwers – 17 april 2019 en Rapport Instituut Clingendael

Damen Shipyards zeer productief op Roemeense werven

Voor hun tweede werf in Mangalia heeft Damen Shipyards Group van de Noorse cruise-lijnexploitant Sea Dream Yacht Club de order ontvangen voor de bouw van een cruiseschip, waarmee een nieuw marktsegment wordt betreden.  Het vormde in 2018 de aanleiding  om een aandeel van 49%  in de werf van de voormalige eigenaren het Zuid-Koreaanse Daewoo Shipbuilding & Marine Engineering te nemen; de overige 51% blijft in handen van de Roemeense staat.

Damen Mangalia is de grootste scheepswerf in de Nederlandse groepsportefeuille, die wereldwijd 36 scheepsbouwlocaties omvat.
Het schip, genaamd Mega Yacht met een lengte van ruim 155 meter, zal klaar zijn voor reizen over de hele wereld, inclusief in polaire en tropische gebieden. Het schip zal worden gebouwd en volledig worden uitgerust op de Mangalia-locatie in samenwerking met de beste cruiseschip toeleveranciers. De bouw start in oktober, gepland voor september 2021.

Op de Damenwerf in Galati is recent het casco van het tweede schip genaamd Bibby WaveMaster Horizon te water gelaten. Het zijn speciaal ontworpen schepen die ter ondersteuning van de windmolenparken op zee dienen, zoals onderhoudswerkzaamheden en bevoorrading. De Britse opdrachtgever is Bibby Marine Services die op hun beurt hun diensten verlenen aan het Duitse Siemens Gamesa. De schepen zullen worden ingezet op het Duitse deel van de Noordzee voor de windmolenparken Hohe See en Albatros. Het Horizon-schip heeft een lengte van 90 meter, 60 hutten, een transportcapaciteit van 90 personen en een opslagplaats voor containers.

Voor de gunning van de bouw van vier corvettes en renovatie van twee fregatten inclusief bewapening in opdracht van de Roemeense staat in casu het Roemeense Ministerie van Defensie is Damen Shipyards ook nog steeds in de race. En naar onze inschatting zal daarover omstreeks juni helderheid over worden gegeven.

Huidige arbeidskosten in Roemenië

Enerzijds kende Roemenië over 2018 de grootste procentuele stijging van de arbeidskosten in de Europese Unie, maar anderzijds in absolute termen zijn de lonen in Roemenië echter een van de laagste in de Europese Unie volgens Eurostat.
In oktober-december 2018 stegen in Roemenië de arbeidskostenkosten met 13,1% ten opzichte van de laatste drie maanden van 2017. Roemenië registreerde de plotselinge stijging van de arbeidskosten in de EU meer boven het gemiddelde van alle 28 lidstaten met 2,8%. De stijging van de arbeidskosten in Roemenië werden vooral veroorzaakt door de gestegen lonen in de publieke sector, maar ook bij de private bedrijven werd  een toename vastgesteld. Zo liet de publieke sector een stijging van het personeelsbestand  van 21,4% zien in het vierde kwartaal van 2018 in vergelijking met dezelfde periode van 2017, terwijl in de private sector  stijging van de arbeidskosten liet zien van 10,3%. In het vierde kwartaal van 2017, vergeleken met dezelfde periode van 2016, had Roemenië een nog snellere stijging van de loonkosten van 14,4%.In het Roemeense bedrijfsleven stegen de arbeidskosten per bedrijfstak met 8,9% in de industrie, met 16,7% in de bouw en met 10,4% in diensten.

Volgens de meest recente gegevens van het National Institute of Statistics (INS), gemeten in december 2018, bedroeg het gemiddelde nettoloon in de Roemeense economie €  621. Het bruto nominaal gemiddeld salaris was € 1037. Vanaf 1 januari 2019, wordt het minimumloon verhoogd in alle economische sectoren, met name in de bouwsector en werknemers met een hogere opleiding, wat leidde tot loonsverhogingen met name in de private sector.Zo nam het minimumloon toe van € 399 tot € 437 bruto. In € 437 minimum bruto salaris per maand netto salaris (in de hand) door de werknemer ontvangen is en het totaal betaald door het bedrijf zijn € 447. Ook hebben mensen in het hoger onderwijs een minimum bruto salaris van € 493 per maand. Bij een minimum brutoloon van € 493 ontvangt de werknemer netto € 300 en de totale kosten voor het bedrijf zijn € 504. Ook wordt in bepaalde bouwbedrijven tussen 1 januari 2019 en 31 december 2019 voor de bouwsector het gegarandeerde minimum bruto nationaal salaris vastgesteld op € 630 per maand voor een normaal werkprogramma in een gemiddelde van 167(in NL 173: Dit is als volgt berekend: Er zitten gemiddeld 260 werkdagen in een jaar, weekenden zijn hier al afgehaald, feestdagen niet.
260 / 12(maanden) x 8 (werkuur per dag) = 173,3 uur) uur per maand. Zo ontvangt de onbetaalde werknemer in de bouwsector, onder normale arbeidsomstandigheden, een bruto minimumloon van € 630 en ontvangt  netto € 496 en zijn de loonkosten voor de werkgever  € 630.Bij deze minimumloonniveaus werd ook geen rekening gehouden met persoonlijke aftrekposten.

Steeds meer EU gelden naar Roemeense landbouw

Roemenië heeft een effectief absorptiepercentage van 48 procent voor EU-middelen voor landbouw en plattelandsontwikkeling en staat op de zesde plaats in de EU, volgens gegevens van het ministerie van Landbouw en Plattelandsontwikkeling (MADR).

De absorptiegraad van het fonds in het Nationaal Plattelandsontwikkelingsprogramma(PNDR) voor 2014-2020 is in 2019 met 36,2 procent gestegen ten opzichte van dezelfde periode in 2016.
“Voor de periode 2014-2020 beheert Roemenië een toewijzing van het fonds van EUR 8,1 miljard en staat daarmee op de zesde plaats in de EU na Italië, Frankrijk, Duitsland, Polen en Spanje. Wat de betalingen aan begunstigden van het EAFRD( European Agricultural Fund for Rural Development) betreft, staat Roemenië op de tweede plaats in de EU, na Frankrijk, en als eerste in de EU als we het hebben over de opnamecapaciteit voor 2019, die met 36,2 procent is toegenomen vergeleken in dezelfde periode van 2016, zei Teodora Gabriela Gheniu, staatssecretaris in de MADR.
Via haar plattelandsontwikkelingsbeleid wil de EU het platteland helpen omgaan met de vele economische, sociale en ecologische uitdagingen van de 21e eeuw. Bekend als pijler II van het gemeenschappelijk landbouwbeleid, werd het ELFPO in de periode 2014-2020 verbeterd door een ruime hervorming, wat resulteerde in een toewijzing van 8,1 miljard EUR voor Roemenië, dat werd toegevoegd aan de nationale bijdrage van 1,3 miljard EUR.
Volgens het ministerie van Landbouw richt PNDR 2020 zich op de volgende prioriteiten: verbetering van de levensvatbaarheid van landbouwbedrijven door consolidatie, openstelling voor de markt en verwerking van landbouwproducten, stimulering van de vernieuwing van landbouwergeneraties door de betrokkenheid van jonge landbouwers te ondersteunen en basisvoorwaarden te ontwikkelen plattelandsinfrastructuur als voorwaarde voor het aantrekken van investeringen en het creëren van nieuwe banen.
PNDR maakt ook investeringen in de diversificatie van de plattelandseconomie mogelijk door de oprichting en ontwikkeling van MKB bedrijven in niet-agrarische sectoren in plattelandsgebieden te bevorderen, alsook de boomkwekerijsector te bevorderen als een sector voor specifieke behoeften door middel van een daarop afgestemd  deelprogramma en vooral regionale of lokale ontwikkelingen aan te moedigen. En daarbij wordt de zogenoemde LEADER-aanpak gevolgd.
Het LEADER-onderdeel verbetert het concurrentievermogen, de kwaliteit van het leven en diversificatie in de plattelandseconomie, en bestrijdt armoede en sociale uitsluiting.
Volgens de MADR bevond Roemenië zich eind januari 2019 op een lijn met de Tsjechische Republiek en Litouwen op een gedeelde zesde plaats wat betreft de absorptie van EU-middelen voor landbouw en plattelandsontwikkeling.
PNDR 2020 biedt 445,8 miljoen euro voor boeren in het eerste kwartaal van dit jaar.
LEADER is een Europees subsidieprogramma voor plattelandsontwikkeling die speciaal bedoeld is voor kleinschalige projecten die van belang zijn voor de regio. Veel waarde wordt gehecht aan samenwerking en het verbeteren van het organisatievermogen van de lokale gemeenschap. Het gaat om initiatieven van onderop, waarbij de voorkeur uitgaat van initiatieven van bewoners. Mensen die zich willen inspannen voor het op peil houden van de kwaliteit van leven in hun eigen woonomgeving hebben vaak goede ideeën. Meestal worden die echter niet uitgevoerd door gebrek aan ondersteuning in de planvorming en financiële bijdragen.
Als DRN denken we dat als men een sterkte/zwakte analyse van de Nederlandse en de Roemeense agrisectoreni maakt dat daaruit een matchmaking van belangen ontstaat ofwel kansen helder worden gemaakt

ING geeft economische vooruitzichten voor 2019 in Roemenië aan

De ING heeft medio februari zijn Economic Outlook Romania 2019 gepresenteerd. Het heldere overzicht met beknopte  toelichting geeft de richting voor dit jaar aan.

Het is opgesteld door Valentin Tataru, economist van ING Romania met de veelzeggende titel Slower cruising speed.Tal van macro-economische ontwikkelingen passeren de revue, alsmede korte samenvattingen die de soms uiteenlopende ontwikkelingen verduidelijken.
Uit de vele grafieken onderstaand een voorbeeld over de periode van 2010 tot met 2017 met het kort maar krachtige commentaar dat het dit jaar een tandje minder zal gaan, wat overigens redelijk overeenkomt met het beeld in de andere EU lidstaten.

Het volledige rapport kunt u hier inzien.

Roemeens handelstekort voedselsector biedt kansen

De netto voedselinvoer in Roemenië bedroeg meer dan EUR 1,6 mrd in januari 2018.Roemenië importeerde in de eerste 11 maanden van 2018 groente en fruit ter waarde van EUR 1,26 miljard, terwijl de waarde van de export in dit segment slechts EUR 213,9 miljoen bedroeg, volgens gegevens van het National Statistics Institute (INS). Dit resulteerde in een handelstekort van EUR 1,05 miljard in de periode.
De netto-uitvoer van granen was bijzonder sterk (EUR 1,45 miljard), maar de meeste andere categorieën rapporteerden een negatieve handelsbalans met het grootste tekort aan groenten en fruit. De waarde van de uitvoer van groenten en fruit daalde met 17% op jaarbasis, terwijl de invoer met 3,7% steeg.
Roemenië importeerde ook voor 461 miljoen EUR vlees in netto-termen  (import minus export), EUR 346 miljoen aan melk en eieren en EUR 237 miljoen aan vis.

Techsylvania, een must als u bij wilt blijven

Techsylvania is een van de meest invloedrijke evenementen in de IT-industrie die elk jaar plaatsvindt in Cluj-Napoca, dat zijn 6e editie in 2019 zal bereiken. Dit jaar zal het plaatsvinden van 8 tot met 11 juni.
Techsylvania is een groeiplatform door technologie. Wat betekent groei met technologie? Het betekent aan de ene kant de nieuwste innovaties op het gebied van technologie en business over de hele wereld, revolutionaire ideeën van specialisten uit de hele wereld en aan de andere kant het faciliteren van een context van interactie tussen grote bedrijven in Roemenië, ondernemers, start -ps en investeringsfondsen die synergieën creëren voor ontwikkeling.

Daarom is Techsylvania gestructureerd rond drie belangrijke evenementen: de conferentie – die ingenieurs, oprichters, investeerders, IT- en bank-CEO’s aantrekt, maar ook ondernemers, mensen van bedrijven die zich willen ontwikkelen en waar we een line-up hebben onder de indruk van sprekers die opkomen met nieuwe ideeën voor bedrijfsgroei en bedrijfsinnovaties; Startup Avalanche – een IT start-up competitie, waarbij ondernemers hun projecten presenteren en de aantrekkelijkste financiering krijgen van de bestaande beleggingsfondsen plus een reis naar Sillicon Valley; Hackathon – een programmeermarathon die de innovatieve en competitieve geest van de geregistreerde ontwikkelteams uitlokt.
Onder deze zijn er veel directe netwerkmogelijkheden tussen sprekers en deelnemers, startups en potentiële investeerders. Het is uiteraard ook belangrijk voor ondernemers uit andere sectoren, want de meeste ondernemers begrijpen de noodzaak om technologie te integreren in ontwikkelingsplannen.
Techsylvania is een toegangspoort tot tientallen investeerders in Roemenië en overige landen in Centraal- en Oost-Europa. Beleggers zijn  geïnteresseerd in de kansen die zich hier openbaren en beheren risicokapitaalfondsen met meer dan EUR 10 miljard. Deze investeerders kwamen in 2018 naar Cluj-Napoca vanwege het evenement heeft dat fondsbeheer van USD 3 miljard opgeleverd..
We kunnen ook praten over de impact van het bedrijf en kijken naar de Startup Avalanche-competitie. De eerste winnende startup werd geaccepteerd aan de Draper University in de VS en Techstars London met een investering van USD 120.000. Kortom, een event met een Europese uitstraling.

Voor meer informatie zie: https://techsylvania.com

Roemeense landbouw heeft een groot tekort aan landbouwmachines

Volgens een recent rapport van het Ministerie van Landbouw is er een zodanig tekort aan landbouwmachines dat het de ontwikkeling van deze sector ernstig belemmert. Meer dan 73% van de tractoren en oogstmachines in de Roemeense  landbouw hebben de levensduur in ruime mate overschreden.De slechte staat van de technische uitrusting van landbouwmachines heeft een directe invloed op de prestaties van de producenten. Het machinepark van de combines en tractoren is verouderd omdat de boeren zich niet kunnen veroorloven om nieuwe apparatuur te kopen, de prijzen zijn hoog.Aanschaf van een maaidorser op de internationale markt kosten tussen de € 120.000 en € 350.000
Hoewel in de afgelopen jaren het machinepark is verbeterd en uitgebreid door het bestaan ​​van de openbare steunregelingen en medegefinancierd uit het ELFPO in het POP 2007-2013, blijft er de noodzaak van verdere steun voor investeringen in de toekomst. Het verstrekken van technologieën, machines en nieuwe machines is nog steeds een cruciale maatregel om de agrarische sector te hervormen. Aangezien het machinepark van de landbouw zwak en achterhaald is, kan het niet aan de behoeften en doelstellingen van de landbouw op de middellange en lange termijn  voldoen. Met of zonder steun van Europese fondsen wil het ministerie  van landbouw constructies entameren, zo mogelijk met de fabrikanten van de landbouwmachines of in samenspraak met op de landbouwfinanciering gerichte instellingen om toch de achterstand te kunnen inlopen. Het hier gegeven signaal kan voor creatieve fabrikanten van landbouwmachines kansen bieden.